Losse opdrachten

‘n Dag uit het leven van een syn­estheet

Normaal plaats ik mijn werk­ar­ti­ke­len niet door op mijn weblog, maar omdat ik al drie keer op mijn weblog over syn­es­the­sie schreef (1, 2, 3), is dit een mooi vervolg. Dit arti­kel­tje verscheen in APPeL, een tijd­schrift voor alumni van de faculteit Psy­cho­lo­gie en Peda­go­gi­sche Weten­schap­pen van de KULeuven.

Een dag uit het leven van een syn­estheet

Maartje Luif

Er gingen jaren voorbij zonder dat ik wist dat ik syn­estheet was. Voor mij was de lucht blauw, een tomaat rood en de vrijdag licht­groen. Dus toen ik dat over die vrijdag een keer hardop zei, en de verbaasde blikken zag, wist ik pas dat niet iedereen tijds­een­he­den, letters, cijfers en muziek in kleur ziet en dat niet iedereen geluiden ook voelt als aanraking.

Daarna duurde het nog heel lang voor ik wist dat er een woord voor was: syn­es­the­sie. Door testjes te doen en veel te lezen kwam ik erachter dat ik zeker vijftien van de veertig zin­tuig­com­bi­na­ties ervaar en dat die eigen­schap tot voor kort onder de categorie afwij­kin­gen viel. Ik ben blij dat de heren neu­ro­lo­gen zich na veel onderzoek achter de syn­es­the­ten hebben geschaard: ze beschou­wen het niet langer als een patho­lo­gisch gegeven.

Voor niet‐synestheten is het nau­we­lijks voor te stellen wat een syn­estheet ervaart, daarom besloot ik een dag lang op te schrijven welke syn­es­the­ti­sche erva­rin­gen mij bezig­hiel­den in het dagelijks leven. Het was een lastig klusje, voor de niet‐synestheten ver­ge­lijk­baar met je een dag lang bewust zijn van ver­schij­nings­vor­men van evidente zaken zoals de vorm van een auto of de kleur van gras.

9:10 uur
Ik ben zelf­stan­dig jour­na­list en docent jour­na­lis­tiek, dus ‘s ochtends check ik doorgaans eerst mijn agenda. Door mijn syn­es­the­sie heb ik jarenlang nau­we­lijks agenda’s nodig gehad. Als je tijd­stip­pen, dagen, maanden, jaren en seizoenen in kleur en diepte ziet, heb je immers veel meer ezels­brug­gen dan alleen het gegeven: dinsdag 27 janauri om 18:00 uur. Ik onthoud dat ik op het oranje punt (dinsdag), vlak voor me in de ruimte (de rest van de week ligt verder in de ruimte) om het blauw­zwar­te tijdstip (18:00 uur) een afspraak heb.

9:45 uur
Bij het schrijven van mijn stukjes werk ik niet met de spel­ling­chec­ker, omdat de kleuren die Word gebruikt om woorden te onder­stre­pen, inter­fe­re­ren met mijn fotismen (de kleuren waarin ik de woorden en letters pro­jec­teer). Bovendien heb ik bij veel woorden de moge­lijk­heid om een woord niet alleen op correct let­ter­ge­bruik te checken, maar ook op de correcte kleur­com­bi­na­tie. Het woord ‘woord’ is gro­ten­deels blauw, doordat de w aan het begin blauw is. Als er soord staat, wordt het een veel witgeler woord. Dat zou me opvallen.

11:00 uur
Ik krijg een tele­foon­num­mer van een geïn­ter­view­de door, maar mijn pen stopt er hal­ver­we­ge mee. Het getal eindigt met 6679. Ik onthoud geel, geel, witgeel, oranje. Mijn lief, die ook thuis werkt, zet muziek aan. Ik vraag hem om het af te zetten, want de scherpe tactiele ervaring die de drummer bij mij teweeg brengt leidt me te veel af.

13:30 uur
Bij het bijhouden van mijn boek­hou­ding stuit ik op de vraag hoeveel zes maal vier is. Hierbij is syn­es­the­sie een voordeel, want de tafels van ver­me­nig­vul­di­ging zijn niet alleen sommen en opdreun­rij­tjes, maar ook kleur­kaar­ten die ik als beeld­den­ker kan aflopen. Maar het is in dit geval ook een nadeel, want zowel het antwoord als de opgave is geelgroen (6 = geel, 4 is groen en 2 = geel) waardoor ik bij het geven van het antwoord op deze uiterst simpele som even twijfel tussen de com­bi­na­tie 2 en 4 en de com­bi­na­tie 4 en 6.

17:00 uur
Ik zing een nummer in voor mijn bandje. Het nummer is moeilijk, maar ik weet wel precies op welke noot ik moet inzetten. Niet omdat ik weet hoe de noot heet, maar omdat ik weet dat ik op het bruine punt van de octaaf die op gezichts­hoog­te zweeft, moet beginnen.

21:00 uur
Wat mijn lief zoal met mij doet, wil niemand weten. Maar het effect is een orgasme dat een felgele diagonaal door de kamer trekt. Ik stel vast: het was een kleur­rij­ke dag vandaag.

[In een kader bij het stukje:]
Wat we wél weten
over syn­es­the­sie

Syn­es­the­sie is een neu­ro­lo­gisch fenomeen waarbij zintuigen op onvrij­wil­li­ge wijze samen­wer­ken. En daarmee hebben we gelijk de enige stelling gehad waarover geen con­tro­ver­se heerst. Alle andere theorieën zijn tegen­woor­dig óf onderwerp van debat, óf niet bewezen.
De meest voor­ko­men­de vormen van syn­es­the­sie zijn het zoge­naam­de kleur­ho­ren en cijfers, letters, woorden en tijds­een­he­den in kleur en ruimte pro­jec­te­ren. Verder lijkt vast te staan dat veel meer vrouwen dan mannen syn­estheet zijn en dat erfe­lijk­heid een rol speelt.
Er wordt relatief weinig kwa­li­ta­tief onderzoek naar syn­es­the­sie gedaan. Dat heeft meerdere oorzaken, maar de belang­rijk­ste is dat het moeilijk is om onderzoek te doen met grote groepen syn­es­the­ten, omdat maar weinig mensen zich bewust zijn van hun syn­es­the­sie. Bovendien zijn er ook maar weinig syn­ses­the­ten, want hoewel er getallen rond­zoe­men die variëren van 1 op 200 tot 1 op 23, is het onwaar­schijn­lijk dat meer dan 5 procent van de mensen syn­estheet is.

23 reacties

  • Rose

    Het lijkt me heel bizar, bijzonder en ook fan­tas­tisch. Dit (http://tr.im/hTet) is trouwens echt een fan­tas­tisch boek om te lezen: hoe deze jongen zijn gebrek aan inzicht in gevoelens/emoties kan com­pen­se­ren door zijn syn­es­the­sie. (In het kader van: Als iemand bang is, stelt hij zich voor dat hij naast de 4 staat, omdat dit getal hem ook imponeert.)

  • Elsbeth

    Waar ik nu benieuwd naar ben is of elke syn­estheet dezelfde relatie legt tussen bepaalde dagen en kleuren en idem met woorden.

  • iskander

    Ik kan me hier ook niks bij voor­stel­len. Als ik dit allemaal zou zien en voelen was het denk ik heel “vol” in mijn hoofd. Ervaar jij dat ook zo?

  • Nele

    Wat ik vooral ook opmer­ke­lijk vind, is dat het ‘uni­ver­si­tai­re’ redac­tie­team heeft toe­ge­staan dat je over orgasmes schrijft ;-)

    Maar misschien ben ik vooral jaloers dat je het zo kan ervaren: het brengt het concept van een ‘dubbel orgasme’ in een heel ander per­spec­tief ;-)

  • Impa

    Hebbikook! Maar dan wel veel minder dan jij. De dagen hebben een vaste kleur, al zolang als ik me kan her­in­ne­ren, tijd heeft een plaats in de ruimte om me heen en 06–11 was een veel beter alarm­num­mer dan 112, want o6‐11 was rood (06) met wit (11), en 112 is don­ker­geel.
    En mensen die ik goed ken hebben ook een eigen kleur. Vooral vriendjes.

  • Lies

    Ik heb het vooral met cijfers, 1 is wit, 2 is geel, 3 is oranje, 4 is groen, 5 is blauw. En daarna vervaagt het allemaal een beetje. Sommige woorden hebben een dui­de­lij­ke kleur, maar de meeste niet.
    Vooral 4 en 5 zijn sterk, en ik durf ook wel eens ‘blauw’ zeggen als ik vijf bedoel, of omgekeerd…

  • Nina

    Ik had er dus tot voor ik jouw eerdere stukje las nog nooit van gehoord, maar misschien blijk ik toch een syn­esthee­tje dicht bij huis te hebben… Dus ik dacht, ik leg het even aan jou voor!
    Ik vroeg mijn jongste zusje Olga (van 18) vandaag of ze haar eigen naam mooi vond, en toen ant­woord­de ze geheel out of the blue: ‘Mwah, het eerste deel is zo pas­tel­kleu­rig en ik hou niet van pas­tel­kleu­ren. Nina vind ik mooier, want dat is een felle kleur. De tweede let­ter­greep van Olga is ook feller van kleur.’
    Ik vroeg natuur­lijk meteen door, want ik moest aan jouw stukjes over syn­es­the­sie denken, maar toen ze erover na ging denken wist ze het ineens allemaal niet meer zo goed. Dus ben ik benieuwd: is zij ook syn­estheet denk je? (en ik ben natuur­lijk benieuwd of de let­ter­greep ‘Ol’ bij jou dan ook pas­tel­kleu­rig is)

  • Zezunja

    @ Rose: Ik heb inderdaad veel over die man gelezen. Hij lijdt ook aan Aperger, dat maakt de zaken natuur­lijk wel anders. Maar ik herken van alles, hoewel ik niet briljant ben.

    @ Swan: Kan. Maar je kan ook een heel andere vorm hebben. Bij­voor­beeld mirror‐touch syn­es­the­sia. Daarbij voel je wat je ziet. Dat is misschien meer voor te stellen. Ik heb bij­voor­beeld soms heel erg veel pijn als een ander zich stoot.

    @ Elsbeth: Er zijn onder­zoe­ken geweest waaruit dat zou blijken, maar er zijn ook onder­zoe­ken die het tegendeel beves­ti­gen. Als je op de synesthesie‐hyves kijkt zie je dat de dagen van de week in alle denkbare kleuren voor­bij­ko­men, dus ik zou zeggen: nee. Wel verandert zo’n kleur in het hoofd van de syn­estheet zelf niet of nau­we­lijks. Als ze syn­es­the­ten op hun 19 vragen welke kleur maandag heeft en ze vragen dat op hun 69e nog eens dan is dat dezelfde kleur, met ook exact dezelfde nuance (licht, donker).

    @ Iskander: Moeilijk te zeggen. Ik ben een wat chaotisch ingesteld type en ik sluit niet uit dat dat samen­hangt. Maar tege­lij­ker­tijd heb ik natuur­lijk geen flauw idee hoe het is zonder die ‘fotismen’. Gelukkig mani­fes­teert syn­es­the­sie zich niet voort­du­rend. Maar ook de vraag of je het kunt onder­druk­ken is zowel bevestigd als ontkend in ver­schil­len­de onder­zoe­ken.

    @ Nele: Ik vond het ook wel spannend toen ik het opstuurde, maar kon niet echt bedenken wie er bezwaar zou maken.
    En over het voordeel: vergeet niet dat een orgasme dan dus ook een lelijke kleur kan hebben. Of als het een com­bi­na­tie van kleuren is: kan vloeken… ;)

  • Zezunja

    @ Impa: Grappig, bij mij zijn 1‐en juist zwart. En ze hebben onder­zocht dat de meest fotismen (die pro­jec­ties) afhangen van het begin van een woord of een reeks. Daarom is 112 een zwarte alarm­kleur (nau­we­lijks alar­me­rend dus) en 06–11 een wit met gele (al beter). En ja, vriendjes hebben kleuren, evenals vakan­tie­be­stem­min­gen, smaken, geuren en her­in­ne­rin­gen.

    @ hoow: Vaak kun je syn­es­the­sie enigszins op de ach­ter­grond laten draaien. Dus dan zie ik ‘gewoon’ kleuren. Soms is het onmo­ge­lijk en dan zie ikd us een dimensie die de kun­ste­naar ver­moe­de­lijk niet kan zien.

    @ Nina: Jouw zus lijkt me defi­ni­te­ly syn­estheet. Ze heeft duidelijk een mix‐up van woord­beeld of klank vs. kleur (gaat het om het lezen van het woord of om het horen van de klank?).
    Vraag ook eens of ze maanden en dagen kleur of vorm geeft in haar hoofd. En of ze misschien kleur ziet bij muziek.
    Bij mij is Ol zwart met wit. Meer wit dan zwart omdat die O nogal bepalend is. Nina is wel veel vrolijker: blauw met geel.

  • Kalan

    Ik kwam pas geleden tot de (voor mij) schok­ken­de ont­dek­king dat niet iederéén in kleuren hoort, ziet, denkt en praat…
    En ik snapte dus echt niet waarom mensen vragen of ik ‘woensdag’ wil zeggen ipv van ‘groen’ tsss.

  • Zezunjezus (leuk aninfje?)

    Geven jullie (syn­the­sis­ten) ook de voorkeur aan bepaalde kleuren en baseren jullie daarop dat je bij­voor­beeld woensdag een fijnere dag vindt dan donderdag? (ik had vast met een beter voorbeeld kunnen komen, maar ik hoop dat je begrijpt wat ik bedoel)

  • karen

    ik zie zelf alle woorden in kleuren ook dagen en maanden ik ben pas een uur geleden er achter gekomen (door mijn moeder die dit ook heeft alleen wel minder sterk als mij) dat ik dus syn­estheet ben. ik zie soms ook cijfers in kleur en alle woorden hebben altijd de zelfde kleur ik dacht dat iedereen dit had omdat ik dit al zie van af dat ik me kan her­inn­de­ren

  • Karin

    Hoi!
    Wat grappig dat dit bestaat.
    Ik zei laatst tegen mn vriend dat alle dagen en maanden enz. voor mij een kleur hebben. En toen zei hij; dan moet je dat eens op internet opzoeken…
    Ik had nooit gedacht dat het zo leuk was om te zien dat meer mensen dat hebben.
    Jammer dat het niet zo bekent is. Ik denk ook niet dat het snel wordt opgezocht, omdat mensen er idd niet echt over nadenken. Maar het is eigenlijk toch heel bijzonder!
    Groetjes Karin

  • Jan

    Als kind van een jaar of 4 had ik het het sterkst, het is in de loop der jaren wel wat afgenomen.
    Vooral bij de klas­ge­noot­jes zag ik hele dui­de­lij­ke felle kleuren.
    Petra was rood, Itjenne was geel en Jolanda (dacht ik dat heette) was oranje.
    Nu 40 jaar later zie ik de kleuren wat minder of in pas­tel­tin­ten en tegen­woor­dig is iets of iemand vaker bordeau.
    De dagen hebben nog wel steeds dezelfde kleuren als vroeger.

    Goed om te lezen dat ik dus niet de enige ben die dit heeft.
    Als kind was ik er tegen mijn ouders nooit over begonnen want ik wist al wat het antwoord zou zijn…

  • Lois

    Ik vraag me af hoe jij zo veel van syn­es­the­sie af weet!
    Bij mij hebben alleen dagen, maanden en jaren een kleur, sommige cijfers ook maar niet allemaal. Hoe kan je er eigenlijk zeker van zijn dat je syn­es­the­sie hebt?

  • Zezunja

    Ik ben jour­na­list, dus ik doe research. Op zich kun je er vanuit gaan dat je syn­es­the­sie hebt als je je zintuigen door elkaar husselt. Wat jij zegt klinkt als een vorm van syn­es­the­sie.

  • Simone

    Gaaf om te lezen! Ik heb dit ook altijd gehad, en kwam er pas een tijdje terug, rond mijn 20e achter dat het echt een ‘ding’ was. Voor mij is de vrijdag blauwig, haha. Toen ik klein was waren de asso­ci­a­ties sterker. Ik vind het wel jammer dat ze afgenomen zijn, het gaf mn leven wat kleur.

  • Paul S.

    Vanavond (2 December 2016) gekeken naar DWDD Uni­ver­si­ty Gast­col­le­ge door Robbert Dijkgraaf over licht in al z’n facetten. Daarin “bekende” hij dat bij hem cijfers altijd duidelijk een kleur hebben. “Dat heb ik ook!” dacht ik bij mezelf, maar hoorde daar dat slechts 1 op de 2000 mensen dit schijnt te ervaren. Ik ben 62, heb het nooit anders ervaren als dat het zo is en was stom­ver­baasd om te horen dat de goe­ge­meen­te dat dus niet zo ervaart! Nou snap ik ook waarom niemand daar echt op inging als ik die cijfer‐kleur koppeling in het verleden wel eens ter sprake bracht. Zal men wel “gek“gevonden hebben!
    Ben blij dat ik er nou die term syn­es­the­sie aan kan koppelen. Nooit eerder iets over gehoord.

  • Lianne

    Hallo allemaal,
    Een vriendin en ik doen ons Super‐Profielwerkstuk over syn­es­the­sie. Voor een aantal onder­zoek­jes zoeken wij mensen met kleur­syn­es­the­sie bij letters, cijfers, dagen van de week of maanden. Als u dit heeft, zouden wij het heel erg waarderen als u met ons mee zou willen werken. E‐mail ons via: 154961@scalacollege.nl
    Afhan­ke­lijk van woon­plaats en omgeving zullen we over­leg­gen of het mogelijk is om voor ons wat testjes te doen en uiteraard zult u van ons horen wat de uit­ein­de­lij­ke conclusie is.
    Met vrien­de­lij­ke groet,
    Roos Fauth & Lianne Vergeer

  • Denise

    Heel leuk je verhaal te lezen, heel her­ken­baar! Ik ben er sinds een paar maanden ook achter dat het een naam heeft. Ik heb het met de tijd, jaren, maanden, dagen en afspraken een beetje met muziek en emoties. Tijdens de seks dus ook… ben blij dat we verder normaal zijn!

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.