De opkomst van de afkomst

Stig­ma­ti­se­ren is salon­fä­hig geworden. MAARTJE LUIF vindt dat opi­nie­ma­kers en gezags­dra­gers daarmee moeten stoppen.

Het was vaste prik toen ik eind jaren negentig lesgaf op de School voor Jour­na­lis­tiek in Utrecht: in examens gaven we bij de infor­ma­tie die studenten moesten gebruiken om een bericht te schrijven altijd de afkomst van de betrok­ke­nen. De studenten die in de val trapten en effectief schreven dat de dader ‘van Marok­kaan­se afkomst’ was, kregen een punt aftrek met in de kantlijn: ‘irre­le­vant!’ Groepen mensen stig­ma­ti­se­ren beschouw­den we als een jour­na­lis­tie­ke zonde.

Sinds een decennium is die politieke cor­rect­heid juist een zonde. Bij elke misdaad is de eerste vraag: wat was de afkomst van de dader? Of anders: wat was zijn religie? En als je vraag­te­kens zet bij de rele­van­tie, word je verweten een wegkijker te zijn. De trend begon schoor­voe­tend, vaak ingegeven door opluch­ting – hé gelukkig, Breivik is geen moslim – en door ver­war­ring – de moor­de­naar van Joe Van Holsbeeck kwam uit Polen, was hij dan juist wel of niet een van ons? Maar steeds vaker zag je geen voor­be­houd bij de ver­mel­ding van zulke kenmerken en naarmate de tijd vorderde ver­sche­nen der­ge­lij­ke beschrij­vin­gen ook bij ver­dach­ten, mensen die achteraf helemaal niet schuldig bleken. Stig­ma­ti­se­ren in de jour­na­lis­tiek werd gelei­de­lijk aan salon­fä­hig.

Hanenkam en zo

In de infor­ma­tie­ver­strek­king rond de massa‐aanranding in Keulen passeert eveneens een dui­ze­ling­wek­ken­de hoe­veel­heid stigma’s de revue. Zonder al te veel voor­be­houd gebruiken belang­rij­ke nieuws­me­dia de etiketten ‘Noord‐Afrikaans’, ‘vluch­te­lin­gen’ en ‘asiel­zoe­kers’. ‘Nee’, zegt de Keulse politie, die ook niet vies blijkt van een etiketje meer of minder, ‘het waren geen Noord‐Afrikanen, het waren Syriërs’. Maar de politie vroeg naar eigen zeggen van niet meer dan 10 procent van de ver­dach­ten de papieren. Voor de overige 90 procent blijft de voor­naams­te vraag hoe goed een Keulse poli­tie­man op het gezicht een Egyp­te­naar (Noord‐Afrika) van een Syriër (Midden‐Oosten) weet te onder­schei­den.

Het doet me denken aan de Eurotop in 1997, waar het Verdrag van Amsterdam werd gesloten. De oproer­po­li­tie gijzelde toen in het centrum van Amsterdam ‘pre­ven­tief’ een grote groep vreedzame demon­stran­ten en ik inter­view­de als leerling‐verslaggever de politie. ‘Hoe weet u wie u moet insluiten?’ vroeg ik aan een poli­tie­man terwijl ik mijn perskaart voor het vizier van zijn helm hield. ‘Gewoon, de autonomen, hanenkam en zo.’

Dread­locks (en zo)

Op basis van ver­ge­lijk­ba­re pro­fi­le­ring word ik zelf regel­ma­tig staande gehouden en gefouil­leerd. Ik heb namelijk dread­locks, die in hetzelfde bedje ziek zijn als de hanenkam, én ik zie er bij tijd en wijle Noord‐Afrikaans, Cara­ï­bisch en wie weet zelfs Syrisch uit. Hoe vaak ik niet op een rijtje met – komt‐ie – een stel Noord‐Afrikaans uitziende mannen heb staan wachten tot ze mijn bagage hadden gecon­tro­leerd.

Je zou kunnen zeggen: het doel heiligt de middelen. Maar wordt het doel bereikt? De oproer­po­li­tie zal zeggen van wel, want er kwam mooi geen hommeles tijdens die Eurotop. De popu­lis­ten zullen ook beweren van wel: het is immers kei‐overzichtelijk als alle Syriërs vrou­wen­ver­krach­ters blijken te zijn. Maar het is een kleine stap van de hanenkam naar de vlam in de pan. Pola­ri­se­ren en stig­ma­ti­se­ren zijn olie op het vuur van het angst­kli­maat. Iedereen die een etiketje plakt, zet de ver­hou­din­gen steeds meer op scherp.
Juist opi­nie­ma­kers en gezags­dra­gers zouden roomser dan de paus moeten zijn en denk­fou­ten moeten bestrij­den: sorry, lieve lezer, sorry lieve kiezer, sorry lieve vei­lig­heids­zoe­ker, de wereld wordt helaas niet veiliger door alle mensen met iets meer pigment op een hoopje te vegen, door mensen met te veel haarlak in hun pieken te arres­te­ren of door het fouil­le­ren van Maartje Luif, schrijf­ster te Leuven.

Dit stuk verscheen op zaterdag 9 januari 2015 als opi­nie­stuk in De Standaard.

2 reacties

  1. Pingback: Relevant | Ja, nee, misschien, bij buien

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.