De opkomst van de afkomst

Stig­ma­ti­se­ren is salon­fä­hig geworden. MAARTJE LUIF vindt dat opi­nie­ma­kers en gezags­dra­gers daarmee moeten stoppen.

Het was vaste prik toen ik eind jaren negentig lesgaf op de School voor Jour­na­lis­tiek in Utrecht: in examens gaven we bij de infor­ma­tie die studenten moesten gebruiken om een bericht te schrijven altijd de afkomst van de betrok­ke­nen. De studenten die in de val trapten en effectief schreven dat de dader ‘van Marok­kaan­se afkomst’ was, kregen een punt aftrek met in de kantlijn: ‘irre­le­vant!’ Groepen mensen stig­ma­ti­se­ren beschouw­den we als een jour­na­lis­tie­ke zonde.

Sinds een decennium is die politieke cor­rect­heid juist een zonde. Bij elke misdaad is de eerste vraag: wat was de afkomst van de dader? Of anders: wat was zijn religie? En als je vraag­te­kens zet bij de rele­van­tie, word je verweten een wegkijker te zijn. De trend begon schoor­voe­tend, vaak ingegeven door opluch­ting – hé gelukkig, Breivik is geen moslim – en door ver­war­ring – de moor­de­naar van Joe Van Holsbeeck kwam uit Polen, was hij dan juist wel of niet een van ons? Maar steeds vaker zag je geen voor­be­houd bij de ver­mel­ding van zulke kenmerken en naarmate de tijd vorderde ver­sche­nen der­ge­lij­ke beschrij­vin­gen ook bij ver­dach­ten, mensen die achteraf helemaal niet schuldig bleken. Stig­ma­ti­se­ren in de jour­na­lis­tiek werd gelei­de­lijk aan salon­fä­hig.

Hanenkam en zo

In de infor­ma­tie­ver­strek­king rond de massa-aanranding in Keulen passeert eveneens een dui­ze­ling­wek­ken­de hoe­veel­heid stigma’s de revue. Zonder al te veel voor­be­houd gebruiken belang­rij­ke nieuws­me­dia de etiketten ‘Noord-Afrikaans’, ‘vluch­te­lin­gen’ en ‘asiel­zoe­kers’. ‘Nee’, zegt de Keulse politie, die ook niet vies blijkt van een etiketje meer of minder, ‘het waren geen Noord-Afrikanen, het waren Syriërs’. Maar de politie vroeg naar eigen zeggen van niet meer dan 10 procent van de ver­dach­ten de papieren. Voor de overige 90 procent blijft de voor­naams­te vraag hoe goed een Keulse poli­tie­man op het gezicht een Egyp­te­naar (Noord-Afrika) van een Syriër (Midden-Oosten) weet te onder­schei­den.

Het doet me denken aan de Eurotop in 1997, waar het Verdrag van Amsterdam werd gesloten. De oproer­po­li­tie gijzelde toen in het centrum van Amsterdam ‘pre­ven­tief’ een grote groep vreedzame demon­stran­ten en ik inter­view­de als leerling-verslaggever de politie. ‘Hoe weet u wie u moet insluiten?’ vroeg ik aan een poli­tie­man terwijl ik mijn perskaart voor het vizier van zijn helm hield. ‘Gewoon, de autonomen, hanenkam en zo.’

Dread­locks (en zo)

Op basis van ver­ge­lijk­ba­re pro­fi­le­ring word ik zelf regel­ma­tig staande gehouden en gefouil­leerd. Ik heb namelijk dread­locks, die in hetzelfde bedje ziek zijn als de hanenkam, én ik zie er bij tijd en wijle Noord-Afrikaans, Cara­ï­bisch en wie weet zelfs Syrisch uit. Hoe vaak ik niet op een rijtje met – komt-ie – een stel Noord-Afrikaans uitziende mannen heb staan wachten tot ze mijn bagage hadden gecon­tro­leerd.

Je zou kunnen zeggen: het doel heiligt de middelen. Maar wordt het doel bereikt? De oproer­po­li­tie zal zeggen van wel, want er kwam mooi geen hommeles tijdens die Eurotop. De popu­lis­ten zullen ook beweren van wel: het is immers kei-overzichtelijk als alle Syriërs vrou­wen­ver­krach­ters blijken te zijn. Maar het is een kleine stap van de hanenkam naar de vlam in de pan. Pola­ri­se­ren en stig­ma­ti­se­ren zijn olie op het vuur van het angst­kli­maat. Iedereen die een etiketje plakt, zet de ver­hou­din­gen steeds meer op scherp.
Juist opi­nie­ma­kers en gezags­dra­gers zouden roomser dan de paus moeten zijn en denk­fou­ten moeten bestrij­den: sorry, lieve lezer, sorry lieve kiezer, sorry lieve vei­lig­heids­zoe­ker, de wereld wordt helaas niet veiliger door alle mensen met iets meer pigment op een hoopje te vegen, door mensen met te veel haarlak in hun pieken te arres­te­ren of door het fouil­le­ren van Maartje Luif, schrijf­ster te Leuven.

Dit stuk verscheen op zaterdag 9 januari 2015 als opi­nie­stuk in De Standaard.

2 reacties

  1. Pingback: Relevant | Ja, nee, misschien, bij buien

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.