Columns

Lieve papa, we moeten terug­hou­dend zijn

Het opi­nie­stuk ‘Wijs ook je nonkel eens op slui­me­rend racisme’ van MAARTJE LUIF (DS 4 augustus) riep veel reacties op. Voor velen waren de in het stuk genoemde voor­beel­den over Zwarte Piet en het woord ‘neger’ geen kwestie van slui­me­rend racisme. De Neder­land­se vader van Luif stuurde haar een mail over waarom ‘neger’ voor hem een neutraal woord is. Zijn uit­een­zet­ting was feitelijk, helder en door­wrocht, maar in haar antwoord legde Luif uit dat dat voor­bij­gaat aan iets cruciaals: het is niet aan de witte meer­der­heid om te bepalen wat racisme is en wat niet.

Lieve papa,

Bedankt voor je mailtje. De feiten die je noemt kan ik uiteraard niet weer­spre­ken of snel even nazoeken, maar omdat mijn argu­men­ten op zo’n ander vlak liggen dan de jouwe is dat mijns inziens niet nodig. Ik zou zelfs willen zeggen dat jouw tech­ni­sche bena­de­ring een deel van het probleem is: gevoelens van uit­slui­ting hoef je natuur­lijk niet te kunnen herleiden tot een betekenis in een woor­den­boek of een paragraaf in een geschie­de­nis­boek, die kunnen ook ontstaan door de situaties waarin het woord tot nu steeds gebruikt wordt of werd. Het woord ‘neger’ heeft voor veel donkere mensen wel degelijk een zware lading, ver­moe­de­lijk ook omdat het woord vaak opduikt in situaties waarin je als donkere toch eerst en vooral ‘de neger’ bent.

Level playing field

Voor mij is het hetzelfde als met Zwarte Piet: het gaat erom dat je gevoe­lig­he­den van min­der­he­den net zo serieus neemt als die van de meer­der­heid, en het is een klei­nig­heid om ermee te stoppen. Bij beide dis­cus­sies is het geen ‘level playing field’, oftewel: zwarten hebben niet net zoveel ruimte om dit debat in hun voordeel te slechten. Dat lijkt me een extra reden om terug­hou­dend te zijn in ons oordeel.

Daarnaast heb je bij veel vormen van dis­cri­mi­na­tie dat de meer­der­heid voor de min­der­heid bepaalt of het überhaupt gevoelig mag liggen: mannen die vrouwen vertellen wat wel en niet seksisme is, chris­te­nen die moslims vertellen wat wel en niet isla­mo­fo­bie is, of witten die zwarten vertellen waar ze wel en niet een vieze smaak van in hun mond mogen krijgen.

Racisme is een groot woord voor de uit­slui­ting die mensen door zo’n woord kunnen voelen, bovendien is het in het geval van dit woord (of Zwarte Piet) in 99 procent van de gevallen geen opzet­te­lij­ke uit­slui­ting. Maar volgens mij zit daar het gevaar: mensen zijn minder bereid om zichzelf een spiegel voor te houden als het niet opzet­te­lijk is. Het racisme op de arbeids­markt zit hem ver­moe­de­lijk gro­ten­deels in onop­zet­te­lijk racisme. De onop­zet­te­lij­ke uit­slui­ter staat in zo’n situatie niet veel anders te doen dan op zijn tenen lopen – en dat is ook helemaal niet zo erg, zou ik zeggen.

Ga de discussie aan

Dit soort debatten wordt in Vlaan­de­ren te weinig gevoerd. Er is alleen maar grote opluch­ting dat het Zwarte Pieten‐debat steeds overwaait en er is een ijzing­wek­kend zwijgen bij de meer­der­heid over uit­slui­ten­de of racis­ti­sche opmer­kin­gen op tv en in kleine kring.

Jij bent het met me oneens over het woord ‘neger’ – en er zijn er veel meer – en uiteraard heb ik ook al brieven gekregen over Zwarte Piet, want zoals we allemaal weten is ook daarover lang niet elk wel­den­kend mens het met me eens. Een van de redenen dat ik ervoor heb gekozen in mijn column die con­tro­ver­si­ë­le onder­wer­pen te noemen, is dit debat, de mail­wis­se­ling die wij nu hebben.

We kunnen de maat­schap­pe­lij­ke structuur waarbij sommige mensen zich geen deel­ne­mers voelen alleen ter discussie stellen wanneer we ook zaken onder de loep nemen die voor de meer­der­heid niet van­zelf­spre­kend lijken. Ik verkeer niet in de illusie iedereen te kunnen over­tui­gen, maar ik vind het wel belang­rijk dat we het erover hebben. Ik waardeer het dus heel erg dat je de discussie aangaat, hoewel ik me ook kan voor­stel­len dat je hierna weer stopt.

Liefs,

Maartje

Deze brief uit een langere cor­res­pon­den­tie met mijn vader verscheen op dinsdag 9 augustus 2016 in De Standaard.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.