Het moeras van haat­be­rich­ten

Allemaal terug naar jullie apenland! Wat komen jullie hier doen? Van ons pro­fi­te­ren? Klotevolk! Als ze gaan doppen, weten ze precies hoe het zit, maar onze taal spreken is o zo moeilijk? En wij maar werken voor dat crapuul. Ga terug naar waar je thuis­hoort!

Welkom op de Facebook­pa­gi­na van de N-VA. Nee, dit is niet één racis­ti­sche faceboo­ker die zijn zelf­be­heer­sing verliest, dit zijn zinnetjes uit talloze reacties die afgelopen dinsdag bin­nen­drup­pel­den onder een artikel over een andere taal dan het Neder­lands toestaan op school. Een enkele keer reageert de moderator van de par­tij­pa­gi­na: ‘Chantal, alle respect voor je mening, maar hou het a.u.b. wel beschaafd’, maar die terecht­wij­zing (‘met alle respect’) is een uit­zon­de­ring. Het merendeel van de bezoekers mag onge­li­mi­teerd bele­di­gin­gen en ver­dacht­ma­kin­gen plaatsen. Een eindje verderop op de pagina: ‘Stamp die pro­fi­teurs toch eens het land uit, we zijn die zo beu als kouwe pap!’ De moderator is in geen velden of wegen te bekennen.

Haat­be­rich­ten, dis­cri­mi­na­tie en inti­mi­da­tie van mensen of groepen leveren bij de slacht­of­fers dezelfde stres­s­klach­ten op als andere mis­drij­ven. Eerst de reflex: vechten, vluchten of bevriezen? Daarna onder meer angst, een laag zelfbeeld en in sommige gevallen een trauma. Als je tot een van de regel­ma­tig gedis­cri­mi­neer­de groepen behoort, denk je dus wel drie keer na voor je argeloos je browser openklikt. Voor je het weet, leidt com­pu­ter­tijd tot ernstige psy­chi­sche klachten.

En juist dat is een probleem. Het internet is voor groepen die ach­ter­stel­ling en onge­lijk­heid aan­vech­ten een belang­rij­ke schakel om gehoord te worden. Als je geen machts­po­si­ties bekleedt, kan het helpen om de macht van het getal in te roepen, zoals onlangs gebeurde met de hashtag #metoo en sinds 2013 met #blac­k­li­ves­mat­ter. Alleen door de bundeling van krachten kwamen stemmen die eerder niet of nau­we­lijks gehoord werden boven het luid geraas van de dominante groep uit. Maar dankzij verbale inti­mi­da­tie worden juist die stemmen vakkundig terug hun hol in gedreven. Zelf­cen­suur, ver­mij­dings­drang, zelfzorg: de groep die onder vuur ligt, moet steeds opnieuw alle zeilen bijzetten om weer een lading agressie te voorkomen of te verwerken.

‘Doe een digitale detox’, lees je dezer dagen her en der. ‘Internet en sociale media creëren geen con­nec­ties, ze leiden ons af van waar het werkelijk over gaat. Zet je telefoon uit, pak een boek.’ Maar dat is een luxe die is voor­be­hou­den aan de bevoor­rech­ten. Mensen die opkomen voor hun grond­rech­ten kunnen het zich niet ver­oor­lo­ven om even heerlijk te ont­span­nen. Zij zijn namelijk echt bezig met waar het over gaat: de krachten bundelen om gelijk behandeld te worden, met een levens­groot risico om in een moeras van racisme, seksisme en bele­di­ging te belanden.

In Nederland werd deze week een man ver­oor­deeld tot 40 uur werkstraf, waarvan de helft met uitstel, omdat hij op Facebook schreef: ‘Gewoon weer voor slaaf laten werken kunnen ze ook niet meer klagen is toch wat ze willen dat luie zweet eruit werken nikker daar ben je voor geboren’. De rechter noemde de uit­la­tin­gen ‘kwetsend en onnodig grievend voor een hele groep mensen’. In deze zaak is dus eindelijk paal en perk gesteld aan wat je kunt zeggen op internet, maar het is een druppel op een gloeiende plaat.

In België wordt driekwart van de dis­cri­mi­na­tie­klach­ten, online en offline, gese­po­neerd en van de behan­del­de zaken leidt slechts een vijfde tot een ver­oor­de­ling. Tege­lij­ker­tijd meldt Unia dat het aantal klachten over haat­be­rich­ten nog nooit zo groot is geweest.

Dat betekent dat het internet wordt over­ge­la­ten aan het recht van de sterkste en dat het publieke debat dat daar plaats­vindt uitermate onveilig is voor de groepen die er juist het meeste belang bij hebben de arena te betreden.

Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) betreurt het dat door onder meer gebrek aan mankracht en pri­o­ri­tei­ten zo weinig klachten tot ver­vol­ging leiden, maar hij wijst voor een oplossing naar staats­se­cre­ta­ris voor Gelijke Kansen Zuhal Demir (N-VA). Waarmee de bal opnieuw in het kamp ligt van een partij die graag hamert op vei­lig­heid, maar die dagelijks op haar eigen soci­a­le­me­dia­ka­na­len laat zien dat ze niet bereid is die vei­lig­heid voor iedereen te waar­bor­gen.

Deze column verscheen op vrijdag 1 december 2017 in De Standaard.