Columns

Seksisme is meer dan vuil­bek­ke­rij

De Neder­land­se stichting CPNB die namens de boe­ken­sec­tor het Neder­land­se boek promoot, ligt onder vuur nadat ze vorige week het thema en de auteur van het boe­ken­week­es­say van 2019 had onthuld (DS 19 juni): een man zal schrijven over het thema De moeder de vrouw. Twee­hon­derd boe­ken­vak­kers trokken na dit bericht hun wenk­brau­wen op en besloten een open brief te schrijven waarin ze vragen waarom er anno 2018 gekozen is voor een thema waarbij de vrouw ver­een­zel­vigd wordt met de moeder én waarom voor beide boe­ken­week­uit­ga­ven een man de gelukkige is. Want niet alleen het boe­ken­week­es­say wordt door een man geschre­ven, eerder dit jaar werd bekend dat ook het boe­ken­week­ge­schenk aan een man is toe­be­deeld.

De CPNB beant­woord­de de brief in de vorm van een stapeltje drog­re­de­nen. Het excuus dat de stichting aanbiedt, is van het kaliber dat doorgaans komt van mensen die eigenlijk vinden dat ze niets verkeerd hebben gedaan. Geen ‘sorry dat ik dit heb gedaan’, maar ‘sorry dat je me verkeerd begreep’. De CPNB schrijft: ‘Dat over het thema zo’n groot mis­ver­stand is ontstaan spijt ons zeer.’
Het pers­be­richt vervolgt direct: ‘Het idee van de moeder de vrouw aan het aanrecht is nooit het beeld geweest dat wij wilden belichten. Wie goed en met goede wil leest, ziet ook dat dat er simpelweg niet staat; er staat de moeder de vrouw.’

Het argument is kort gezegd: wij hebben het niet over ‘het aanrecht’ gehad, dus hoezo seksisme? Dat is een zogenaamd ‘stropop‐argument’, ver­wij­zend naar vogel­ver­schrik­kers van stro die geen echte mensen blijken te zijn. De brie­ven­schrij­vers reppen namelijk nergens van een ‘aanrecht’. Ze winden zich op over de beeld­vor­ming rond vrouwen, die tegen wil en dank al eeu­wen­lang ­belicht worden om hun moe­der­schap. Toch wordt de klagers verweten dat zij niet goed én niet met goede wil hebben gelezen.

Het is jammer dat in dit soort dis­cus­sies vaak wordt gepro­beerd om de zaken zo te ver­sim­pe­len dat alleen over­dui­de­lij­ke bele­di­gin­gen nog vallen onder seksisme, terwijl goed­be­doeld seksisme in onze maat­schap­pij veel struc­tu­re­ler en ingrij­pen­der is dan de vuil­bek­ke­rij en clichés waarmee velen het begrip asso­ciëren.
Iets verderop maakt de stichting in dat opzicht vlek op vlek door te schrijven: ‘Zoals gezegd, het ging ons juist om sterke, moedige, autonome per­so­na­ges.’
Maar ook dat is goed­be­doeld seksisme, want waarom zou je alleen de sterke per­so­na­ges hun eman­ci­pa­tie gunnen? Hebben de slappe per­so­na­ges het dan wél verdiend om achter te blijven bij hun man­ne­lij­ke even­knie­ën?

Over het feit dat beide boekweek­uitgaven worden geschre­ven door een man schrijft de stichting: ‘Het getuigt volgens ons juist van eman­ci­pa­tie dat een essay met het thema moeder niet per se door een moeder of een vrouw geschre­ven hoeft te worden.’
Ja, dat zou je kunnen zeggen, maar niet als je in twintig jaar nog geen kwart van je uitgaven door vrou­we­lij­ke auteurs laat schrijven, zoals de CPNB. Dan is het pot­sier­lijk om aan te voeren dat het eman­ci­pa­toir is om voor dit onderwerp een man te kiezen.

Lite­ra­tuur­we­ten­schap­per Corina Koolen con­clu­deer­de naar aan­lei­ding van haar onlangs ver­sche­nen doc­to­raats­on­der­zoek dat er sprake is van een vicieuze cirkel: uitgevers beschou­wen het werk van vrouwen als minder literair, daarom verkopen vrouwen minder boeken, met als gevolg dat minder media over die boeken berichten, en ten slotte is de algehele perceptie zo beroerd dat vrouwen maar een kwart van de literaire prijzen in de wacht slepen. Voor geen van die ver­schil­len is volgens Koolen een kwa­li­ta­tie­ve reden. Kortom: het seksisme is struc­tu­reel en onbedoeld.

Deze situatie heeft niets te maken met een wereld­wijd man­nen­com­plot, maar met een eeu­wen­lang inge­sle­ten man­ne­lij­ke blik, waarmee we allemaal kampen, ook de vrouwen. Die beeld­vor­ming en culturele structuur ver­dwij­nen niet vanzelf, inte­gen­deel: het aandeel gelau­wer­de vrouwen is gedaald ten opzichte van dertig jaar geleden. De oplossing is dus ook niet eenvoudig. Er werken steeds meer vrouwen in het boekenvak, maar dat wil niet zeggen dat zij bestand zijn tegen die man­ne­lij­ke blik.

De CPNB eindigt haar betoog met: ‘Tege­lij­ker­tijd overwegen wij uiteraard hoe wij aan deze kwestie een positieve wending kunnen geven, die ook recht doet aan de discussie.’
Voorstel: begin met je in te lezen over goed­be­doeld seksisme en stop met onge­meen­de excuses en nep­ar­gu­men­ten aan te voeren.

Deze column verscheen op 20 juni 2018 in De Standaard.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.