Stukjes in het wild

Syn­es­the­sie is een gelig woord (2)

Op het vorige Syn­es­the­sie is een gelig woord (klik) kwamen enorm veel reacties. Zóveel dat het niet te doen was om iedereen in het reac­tie­ding antwoord te geven. In dit stukje zal ik de vragen die voorbij kwamen, proberen te beant­woor­den. Aan iedereen die toen reageerde (ook die mensen op wie ik hier niet reageer): bedankt voor je bijdrage. Het was een opmer­ke­lij­ke ver­za­me­ling ver­schil­len­de erva­rin­gen. Enne… bedankt is don­ker­blauw met oranje.

“Ik kan nog mak­ke­lij­ker vertellen hoe kaas voor mij smaakt.”

Octavie zegt: Een won­der­lijk ver­schijn­sel. Ik wil wel antwoord geven op de vraag wat ‘wij’ dan zien, wij de niet‐synestheten. Ik heb het namelijk niet. Ik zie geen kleur bij een woord, seizoen of dag van de week, cijfers of noten, maar wel iets anders. Ik ‘zie’ een gevoel en een plek in een bepaald systeem, en dat systeem is anders dan in chro­no­lo­gie of jaar‐, of uren­tel­ling. Het is moeilijk uit te leggen. Alsof het woord of de dag van de week in een bepaald deel van mijn hoofd gelo­ka­li­seerd is. En je hem daar ook ziet zitten. Er zit dus geen kleur aan maar het zit in een soort netwerk. Maar het is eigenlijk niet uit te leggen dus. Ik denk dat ik nog mak­ke­lij­ker kan vertellen hoe kaas voor mij smaakt.

Zezunja: Volgens mij is dat ook een vorm van syn­es­the­sie. Bovendien las ik ergens dat sommige weten­schap­pers ervan uitgaan dat iedereen wel een kleine vorm van syn­es­the­sie heeft. Ik denk dat die eigen­schap in onvoor­stel­baar veel soorten en maten ver­krijg­baar is.

“Zodat poep dus voor jou roze kan zijn. Of niet?”

Oker zegt: Goh, wat inte­res­sant. Ik wist wel dat het bestond en herkende een gedeelte van de wiki. Wat ik alleen zo raar vind, is dat de kleur van het woord niets te maken heeft met de asso­ci­a­tie met het woord zelf. Zodat poep dus voor jou roze kan zijn. Of niet?
Maar nu komt het, want ben je behalve een syn­estheet ook een beeld­den­ker? Dit komt namelijk vaak voor met syn­es­the­sie en wijkt ook af van het normale. Dan heb je weer stof voor een boeiend logje.

Zezunja: Ja, poep kan roze zijn, maar voor mij is het een wittig woord door al die ronde vormen. De O is wit en de P is deels wit. Magenta is bij­voor­beeld een blauw met geel woord, door de A, de M en de N. Daar komt geen magenta aan te pas.
En ja, ik heb een foto­gra­fisch geheugen. Bij woord­jes­over­ho­rin­gen haalde ik vaak een 9,8, omdat ik de woordjes gewoon voor mijn gees­tes­oog kon aflezen vanaf de pagina waarop ik ze gezien had. En als ik iets kwijt ben, moet ik mijn ogen sluiten en plaatjes van het huis ‘kijken’. Rondlopen heeft namelijk minder zin dan mijn inner­lij­ke fotoalbum doornemen.

“Het houdt me bezig.”

Octavie zegt: Ik heb nog eens zitten denken. In mijn vorige reactie had ik het over ‘wij, de niet‐synestheten’. Maar zoals ik het zie, hoeft natuur­lijk niet iedereen het te zien. Sterker nog: misschien ziet iedereen het wel anders, woorden, cijfers, dagen, tonen. En is nu net de syn­es­the­sie gedi­a­gnos­ti­ceerd. Dat kan natuur­lijk ook nog. Het houdt me bezig. Dus.

Zezunja: Ik denk inderdaad dat jij ook in meer of mindere mate een syn­estheet bent. Die ruim­te­lij­ke ervaring van plekken en gevoel hoort ook bij de symptomen. Ik heb dat ook met plekken en gevoel. Elk land, elk huis, elke straat, elk orgasme, elke huilbui en elke lachkick heeft een eigen kleur.

“Val ik nu ook in een bepaalde maffe categorie?”

Soes zegt: Ik heb het wel met een jaar. Dat is in mijn gees­tes­oog een ovaal en ik sta als het ware aan de zijlijn. En welke tijd van het jaar het is, bepaalt waar ik sta en daar is het lichter dan bij de andere maanden… Maar het is wel in zwart‐grijs‐wit. En bij het nieuwe jaar is een soort streepje als grens.
Val ik nu ook in een bepaalde maffe categorie??

Zezunja: Ja, ik denk dat ook een symp­toom­pje is. Als dat alles is, is het maar een lichte vorm, maar het is onte­gen­zeg­ge­lijk een syn­es­the­ti­sche eigen­schap. Mir schreef op haar weblog over een rond jaar. Kijk voor dat stukje hier.

“Dagen zie ik voor me volgens een vast patroon met kleuren.”

Esther zegt: Ik heb het niet met alles, maar zeker wel bij een heleboel dingen. Dagen zie ik voor me volgens een vast patroon met kleuren bij­voor­beeld.

Zezunja: De dagen van de week zie ik ver­schil­lend. Soms in golvende linten, soms in halve cirkels, soms als een lijn van links naar rechts. Elke dag heeft, als‐ie afge­zon­derd staat, een vaste kleur, maar in de context van een spe­ci­fie­ke week wil die kleur nog wel eens een beetje afwijken – afhan­ke­lijk van mijn bezig­he­den, mijn stemming, het seizoen en de muziek die ik luister.

“Kib­bel­par­tij­en over of donderdag blauw of bruin is.”

Aargh zegt: Leuke dingen zijn dat. Over kleuren hoor je dat erg vaak, hier in huis zijn de kib­bel­par­tij­en over of donderdag nou blauw of bruin is niet van de lucht. Maar het zou me niet verbazen als veel hiervan cultuur en taal­be­paald is, als het voor een belang­rijk deel op asso­ci­a­ties berust. Ik merk bij­voor­beeld dat lichte kleuren en woorden met een lichte klank (e of i) wel erg vaak gekoppeld zijn maar er is ook vaak over­een­komst tussen klank van het woord en kleurnaam.

Zezunja: Ja, deels valt het vaak wel te verklaren. Mijn woens­da­gen waren ‘s ochtends wit en ‘s middags zwart en het hele weekend was donker (bruin en zwart). Vrije dagen waren dus donker, waar­schijn­lijk omdat wij thuis geen tl‐licht hadden en op school wel. Zo kan ik inderdaad best veel asso­ci­a­ties verklaren, maar soms zijn ze wel schijn­baar lukraak.

“Dus het is meer iets wat ik me verbeeld, dan dat ik het echt zie. ”

Eline zegt: Oh, ik wist niet dat dat zo heette. En dat het eigenlijk bestond. Ik zie letters als ik ze me voorstel ook altijd in kleuren. Zo is de A altijd geel en de D altijd groen enz. Maar als ik dat testje doe, dan zie ik geen kleuren. Dus het is meer iets wat ik me verbeeld, dan dat ik het echt zie, zeg maar.

Zezunja: ‘Zien’ is ook bij mij eigenlijk niet aan de orde. Het woord ‘gees­tes­oog’ lijkt wel voor deze eigen­schap uit­ge­von­den.
Misschien dat jouw syn­es­the­sie niet opspeelt als je leest, alleen als je erover nadenkt. Als ik lees zie ik namelijk in principe ook gewoon zwarte letters. Bovendien hangt het er ook van af of ik over het woord nadenk, of over de betekenis van het woord. Wanneer ik sec de letters naast elkaar zie (het woord­beeld) zie ik een andere kleur dan wanneer ik het woord inter­pre­teer. Het begrip heeft een gevoel en gevoelens hebben ook kleuren, dus die voegen nog iets aan die letters toe.

“Dat snap ik dus niet: hoe je in woorden kunt denken.”

Nova zegt: Bij mij duurde het heel lang om te ontdekken dat niet iedereen in beelden denkt. Dat snap ik dus niet: hoe je in woorden kunt denken.

Zezunja: Ik zie de woorden soms in de beelden langs­trek­ken. Dus de woorden worden dan ook weer beelden. Maar kleur en plaatjes nemen veel ruimte in per gedachte.

“Hoe ver­schij­nen die kleuren dan?”

Nina zegt: Poehee, als het echt zo is dat maar heel weinig mensen dit hebben, dan heb je er eigenlijk wel al best veel in je lezers­pu­bliek, of niet? Ik had er werkelijk nog nooit van gehoord, en kan me er ook heel weinig bij voor­stel­len. Vind het echt een maf idee, wel heel fas­ci­ne­rend trouwens. Hoe ver­schij­nen die kleuren dan? Als je bij­voor­beeld aan het cijfer ‘4’ denkt, ver­schijnt er dan een soort van appel­groen scherm voor je gees­tes­oog, of denk je alleen maar aan de kleur appel­groen? Maw: is het iets visueels of meer iets cog­ni­tiefs?
Wat ik me dan ook afvraag: krijg je die kleuren alleen als je echt aan een woord denkt of komen ze permanent in al je gedach­ten­stro­men voorbij? Als je dan bij­voor­beeld een soort van interne monoloog hebt van elkaar in hoog tempo opvol­gen­de gedachten en zinnen, zie je daarbij dan ook woord voor woord een soort van kleuren‐lichtshow voorbij komen? Hebben voor­zet­sels enzo ook een kleur? Loopt het kleuren zien synchroon aan het denken of volgt het erop?
Ik geloof dat ik me er echt helemaal niets bij voor kan stellen…

Zezunja: Ik vind ook dat er veel syn­es­the­ten op mijn weblog rond­han­gen. ;)
Als ik de tijd krijg om over het cijfer vier na te denken, ver­schijnt het cijfer vier appel­groen ‘in mijn hoofd’. Als het cijfer vier in een zin gebruikt wordt, is de zin, de omstan­dig­heid en mijn stemming even bepalend voor de kleur waarin ik de zin zie. Als ik de leider ben in ‘Noem een getal onder de tien’ en het getal is twee, dan zal ik de twee in een gele ver­schij­ning onthouden. De twee is dan geï­so­leerd en belang­rijk, dus dan zie ik ‘m heel helder voor me. Ik zie een kleu­ren­licht­show voorbij komen, maar dat heeft meestal meer met inter­pre­ta­ties van woorden te maken en dan bepaalt mijn gevoel welke kleur er langskomt, Zo zijn ruzies vaak blauw met zwart en zilver en is geluks­ge­voel en gebor­gen­heid oranje met rood en geel. Heel cliché eigenlijk. Voor­zet­sels hebben als woord een kleur (uiteraard weer geï­so­leerd), en soms mogen ze de zin over­schreeu­wen, als ze veel nadruk hebben, als ik ze lees en de typo­gra­fie me daartoe dwingt. Het kleuren zien loopt synchroon met het denken aan een woord­beeld, een getal, een dag of een muziek­noot, maar de kleur van gelijk­tij­di­ge gevoelens of muziek op de ach­ter­grond of andere sensaties kunnen over­stem­men.

Yuri wil ook syn­es­the­sie.

Yuri zegt: Ik wil ook synesthesie!

Zezunja: Zo moet‐ie, wat mij betreft: Ik wil ook synesthesie!

“Eerst was de woensdag geel, toen blauw en toen groen.”

Marina zegt: Ja dat blijft inte­res­sant, die syn­es­the­sie. Ik heb het ook. Met een zekere flexi­bi­li­teit: in mijn vroege jeugd was de woensdag geel (‘s middags vrij op de lagere school’) totdat ik naar de mid­del­ba­re school ging. Toen werd‐ie blauw. In het eind­exa­men­jaar had ik de laatste twee uur op woensdag vrij en toen werd‐ie groen.
Dat is‐ie nog steeds. Heeft misschien ook met het woord groen te maken dat lijkt op woen(sdag).

Zezunja: Ja, mijn jaar en de seizoenen zijn ingedeeld in drie maal vier maanden onder elkaar. April staat nooit naast mei en augustus nooit naast september. Het jaar begint links­bo­ven bij januari en eindigt rechts­on­der bij december. Volgens mij heeft dat iets te maken met de indeling van ver­jaar­dag­ka­len­der die op de wc hing toen ik heel klein was. Die was zo ingedeeld. De seizoenen staan ook in die ver­hou­ding tot elkaar.

“Synaes­the­ti­cally chal­len­ged, dat ben ik dan.”

Kameleon zegt: zezunja, als je zo fas­ci­ne­rend vertelt over je synaes­the­ti­sche erva­rin­gen, voel ik me behoor­lijk blind. let­ter­lijk, als iemand die blind is geboren en tegen wie iemand vertelt over al het visueel moois dat de wereld te bieden heeft.
het meest jalours ben ik op je gave om de afstand tussen tonen te zien. pot­ver­do­rie, ik moet het telkens uit­re­ke­nen of maar stom gissen wat de afstand is.
synaes­the­ti­cally chal­len­ged, dat ben ik dan.

Zezunja: Maar als ik afstanden hoor, weet ik de eerste toon nog niet en dan heb je weinig aan je zicht op afstanden. Pas al ik de beginnoot weet, heb ik iets aan de kleur van de afstand.

“Als de letters de verkeerde kleur hebben, is dat dan heel irritant?”

Madelief zegt: Wat ik dan weer wil weten: hoe is dat dan als je bij­voor­beeld Yuri’s reactie leest, want wat als hij de letters de verkeerde kleur heeft gegeven – is dat dan heel irritant?

Zezunja: Het leest wel veel gemak­ke­lij­ker in mijn eigen kleuren. Maar die zijn ook écht wat rustiger, dus dat zegt niet zoveel. Als je mij het getal negen in het groen voorhoudt, dan zal ik het wel minder gemak­ke­lijk onthouden dan wanneer je dat getal in rood/oranje voorhoudt.

“Zo zie ik bij­voor­beeld geen verschil tussen 27 en 72.”

Marjanne zegt: Voor wie zich wil voor­stel­len hoe het werkt met cijfers en letters: kijk naar een tekst – in zwarte letters – op papier en stel je voor dat alle letters in een kleur zijn gedrukt. “tekst” is dan (voor mij): licht­blau­we t, zwarte e, don­ker­blau­we k, don­ker­grij­ze s, licht­blau­we t.
Sommige letters zijn zo dominant dat ze het hele woord over­schreeu­wen.
Het heeft allerlei voor‐ en nadelen. Zo zie ik bij­voor­beeld geen verschil tussen 27 en 72, aangezien de kleuren van de cijfers dicht tegen elkaar aanzitten (zacht oranje bruin en okerbruin), dit getal is meer een vlek. Aan de andere kant kan ik makkelijk een naam uit mijn geheugen opdiepen omdat ik gewoon zoek naar de kleur waar het mee begint.

Zezunja: Het is voor mij inderdaad bijna zoals jij het zegt. Hoewel ik tekst eerst zwart zie en pas als ik de tekst niet inter­pre­teer en het woord­beeld tot me neem, krijgen de letters kleur. Letters over­schreeu­wen gauw het woord, zeker als er meer van zijn, daarom is is syn­es­the­sie een gelig woord. De E is oranje en de S is zwart met wit. En 27 en 72 zijn bijna hetzelfde, maar voor mij is het verschil zoiets als een omge­draai­de vlag, en geel (2) links of rechts maakt toch wel wat verschil. Voor mij is het handig met tikfouten cor­ri­ge­ren. Een woord­beeld heeft een kleur­stel­ling als een soort vlag en het valt op als er ineens verkeerde kleuren in een vlag staan.

14 reacties

  • Centrum

    Pffffff, ik zou er doodmoe van worden, van al die kleuren, die jullie (extra) zien. Ik ben blij, dat ik dat niet heb.

    Ik vind het wel inte­res­sant om dit alles te lezen.

  • liza

    Hoe fijn om lezen allemaal. Ik ben net als Yuri ook jaloers, ik wil het ook! Mijn teksten en woorden zijn saai zwart. Maar gelukkig heb ik net als Soes wel een soort voor­stel­ling van een jaar/kalender in mijn hoofd. Zij staat op een soort ovaal, bij mij is het een soort ladder, waarbij ik ‘voel’ hoeveel dagen/maanden van het jaar er al voorbij zijn, hoe lang het nog duurt eer zomer/vakantie beginnen of wanneer het nieuwjaar is…

    Maar ik zou dus echt wel es willen ervaren hoe het voelt om syn­es­the­sie te hebben… Spijtig dat dat niet zomaar kan.

  • aargh

    Tjonge, mijn lin­de­groe­ne com­pli­men­ten voor de licht­blau­we nauw­ge­zet­te beant­woor­ding van zoveel veel­kleu­ri­ge reacties. :-)

  • Octavie

    Eh, oh ja, ik moest je nog terug mailen. Enfin, het is toch gelukt zonder nadere uitleg zie ik. Ik vraag me af of ik er iets van heb hoor, ik betwijfel het. Het enige dat ik wel nogal zeker weet is dat ik een serieuze beeld­den­ker ben, gedi­a­gnos­ti­ceerd op mijn zevende, door mijzelf. ‘Waar denk je aan?’ vroeg mijn vader, zittend in de auto. ‘Dat kan ik niet in woorden uitleggen, ik zie alleen maar eh plaatjes,’ ant­woord­de ik peinzend. En ik kan me de beelden nog voor de geest halen. Anyway, genoeg over mij zeg. Wat een gezever. Daar heb ik ten slotte een eigen log voor:)

  • Ivar

    Heeft een joint of bijv. xtc invloed op je syn­es­the­sie? Wordt het dan een dolle boel :-) of valt dat wel mee?

  • iskander

    Wederom een mooi stukje :) Ik begin het steeds beter te begrijpen, hoewel het wel moeilijk is. Ik voel me alsof ik geen gees­tes­oog heb, of daar blind ben. Dat iemand zoveel asso­ci­a­ties bij tekst, woorden en letters kan hebben vind ik heel bijzonder. Voor mij blijft het een raadsel hoe zoiets moet voelen, maar dat geld voor jou vast ook met mensen die geen kleuren zien.

    In een geheel andere orde, is het al duidelijk hoe lang de logpauze van het Niet lief col­lec­tief duurt? Ik mis jullie stukjes.

  • Julie

    Naar aan­lei­ding van jou blog, schreef ik er ook een stukje over. Vind het nog steeds een zalig concept! Trouwens, wat dat beeld en woord­den­ken betreft, kan elkaar wel over­lap­pen. Ik was naar film gaan kijken en toen ik bui­ten­kwam was ik in de vreemdste bui, de woorden bleven gewoon lopen in mijn hoofd en ikke maar proberen alles neer te pennen voor het weg was.

  • Syl

    Ik voel me wel een enorme dombo dat ik gewoon in zwart‐wit lees en niet voel hoe lang het duurt voor ik vakantie heb (… ja, altijd te lang, dat wel…) en geen beelden bij woorden zie etc. Ik ploeg gewoon letter voor letter door tot het woorden worden die bij elkaar dan weer zinnen worden, die ik dan gewoon heel vaak moet lezen om te onthouden. Ik voel me bijna “gehan­di­capt” in dit gezel­schap.

  • rutger

    Oke ik heb ook nog een vraag :)
    Want wat denk je nou als je een snel liedje luisterd dan word je toch gestoord van al die kleuren die in je hoofd komen of niet?

  • Zezunja

    @ Rutger:
    (De vraag van Rutger had ik nog niet gezien. Nu na een half jaar dus nog een reactie:)
    Muziek is een inge­wik­kel­de kwestie omdat ik daarbij ook tactiele syn­es­the­sie­ver­schijn­se­len heb. Alsof de muziek je aanraakt. Dus snelle nummers zijn voor mij behoor­lijk heftig. De kleur wordt als ik gewoon luister vooral bepaald door de com­bi­na­tie van de ver­schil­len­de noten en het ritme. Die com­bi­na­tie hoeft niet druk te zijn qua kleuren. Maar als ik een muziek­stuk probeer te ana­ly­se­ren en noten en ritmes isoleer, kan het wel een kakofonie worden.

  • Louise

    Maar je weet dus wel dat letters ’ eigenlijk’ zwart zijn (al is daar natuur­lijk ook discussie over mogelijk). Zie je de kleur dan in je hoofd of lees je het ook echt in kleur? En als een woord al een kleur heeft, zie je dan die kleur of je ‘eigen’ kleur bij dat woord? Volgens mij kan iedereen namelijk wel de vraag beant­woor­den welke kleur een woord heeft, omdat je een bepaald gevoel hebt bij een woord. En mensen asso­cie­ren meestal gevoelens bij kleuren.

  • Zezunja

    Ik weet dat de letters Zwart zijn en ik zie de kleur alleen in mijn hoofd en als ik me con­cen­treer ook op het papier (of het scherm).
    Als een woord al een kleur heeft zie ik beide, maar ik kan het ‘dempen’, de syn­es­the­sie.

    Dat laatste, dat mensen gevoelens per se met kleur asso­ci­ë­ren, is denk ik niet waar. Syn­es­the­ten denken dat iedereen dat heeft, maar dat blijkt nergens uit.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.