Columns,  Over natuur

Enige wenken tegen doem­den­ken

Stelt u het zich voor: aan het eind van het Journaal, na het weer­be­richt, komt er voortaan een psy­cho­loog in beeld die enkele tips geeft over hoe u kunt omgaan met het wereld­nieuws, met de problemen van deze tijd en de zaken waar u zich zorgen om maakt. Een soort humeur­be­richt, waardoor u niet over­span­nen raakt door het slechte nieuws dat u zojuist heeft moeten incas­se­ren.

Het klinkt misschien vreemd, maar ik meen het serieus. In deze tijden van zenuw­slo­pen­de nieuws­stro­men blijkt uit steeds meer onder­zoe­ken dat de burger bevriest als het hem te veel wordt. De waanzin wordt eerder genegeerd dan bestreden. En als het aankomt op vechten, vluchten of bevriezen, rolt het balletje steeds vaker linea recta naar het holletje van de weerloze pas­si­vi­teit.

Neem de vierde nationale klimaat­enquête, waarvan de resul­ta­ten onlangs openbaar werden gemaakt. De Belg is zeer bezorgd om het milieu, zelfs bezorgder dan om ter­ro­ris­me, kanker of armoede, maar toch hebben de meeste Belgen de afgelopen vier jaar hun gedrag niet sig­ni­fi­cant aangepast om kli­maat­ver­an­de­ring tegen te gaan. Ze zijn het wel van plan, zeggen ze, maar nu even niet. De Belg bevriest door de kli­maat­op­war­ming.

Er werd al vaak voor gewaar­schuwd: vertel de mensen doem­ver­ha­len en ze zullen ver­stij­ven. De burger heeft hoop nodig, en het gevoel dat het zinvol is wat hij doet. Deze zomer verscheen in New York Magazine het verhaal ‘The unin­ha­bi­ta­ble earth’ dat begon met de zin: ‘Als je vooral bang bent voor de stijging van de zee­spie­gel, dan heb je nog niet half begrepen welke ver­schrik­kin­gen ons te wachten staan.’ In het artikel beschrijft de auteur op hui­ve­ring­wek­ken­de wijze wat er met de aarde gebeurt als we ons gedrag niet aanpassen. Het verhaal leidde wereld­wijd tot slapeloze nachten bij lezers. Hoewel ook de voor­spel­lin­gen van de schrijver onder vuur lagen, kwam toch vooral de sombere toon van het stuk hem op een felle repri­man­de te staan: hoe durfde hij zo’n con­tra­pro­duc­tief artikel te schrijven? Met de niet mis te verstane titel ‘De onbe­woon­ba­re aarde’? Nu zouden we allemaal de moed verliezen en dan zijn we nog verder van huis!

De Belgische kli­maat­en­quê­te geeft de critici gelijk: hoe over­wel­di­gen­der de bezorgd­heid, hoe minder mensen een rol voor zichzelf zien weggelegd. De meeste gezinnen vinden dat de industrie, de landbouw, de trans­port­sec­tor en de auto­mo­bi­lis­ten aan de beurt zijn om een inspan­ning te leveren, en de overheid natuur­lijk, die moet ook wat doen. Zij zelf kunnen het niet, weten het niet, zien het niet.

Maar laten we niet vergeten dat die gezinnen natuur­lijk ook gewoon bestaan uit mensen die elke dag op en neer pendelen naar insti­tu­ties die ze in de enquête ‘de industrie’, ‘de landbouw’ en ‘de overheid’ noemen. Zij die denken dat het geen verschil maakt of ze sei­zoens­ge­bon­den groenten en fruit kopen en van wie nog niet de helft zegt in het stemhokje rekening te houden met kli­maat­stand­pun­ten, zijn exact dezelfde mensen als die van wie de Belg de oplossing voor zijn grootste problemen verwacht. De leden van de gezinnen zijn immers de con­su­men­ten, de pro­du­cen­ten, de bazen, de werk­ne­mers, de afnemers en de boy­cot­ters. Het zijn de auto­mo­bi­lis­ten, de vrachtwagen­bestuurders, de ver­zen­ders en de ont­van­gers, de amb­te­na­ren en hun klanten, de wetgevers en hun uit­voer­ders en de kiezers en hun gekozenen. Als de gezinnen bevriezen, staat alles stil.

Psy­cho­lo­gen adviseren mensen die last hebben van bevrie­zing om pro­fes­si­o­ne­le hulp te zoeken en de vroegere Neder­land­se Denker des Vader­lands, René ­Gude, raadde aan om ver­lam­men­de angst te bestrij­den met humeur­ma­na­ge­ment. Door je angst te onder­zoe­ken en te ont­ze­nu­wen, en door de tegen­over­ge­stel­de emotie af te tasten – roe­ke­loos­heid bij­voor­beeld – kom je in het midden terecht bij iets wat je ‘moed’ zou kunnen noemen.

Omdat de bevrie­zing door de kli­maat­op­war­ming ons allemaal treft, zou het onzinnig zijn ieder op eigen houtje de moed te laten hervinden. Bovendien pleiten psy­cho­lo­gen al langer voor een pro­mi­nen­te­re rol voor hun beroeps­groep bij de aanpak van bij­voor­beeld mili­eu­pro­ble­men. En aangezien nieuws­me­dia een aan­zien­lij­ke invloed hebben op de oorzaak van de bevrie­zing, is het niet meer dan redelijk dat ze ook een aandeel nemen in de oplossing. Het humeur­be­richt lijkt me een goede poging daartoe. Want bevriezen is één ding, nog langer bevroren blijven, is het slechtst denkbare scenario.

Deze column verscheen op vrijdag 15 december in De Standaard.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.