Over natuur,  Stukjes in het wild

Vijf dingen die ik leerde in mijn cursus Natuur­gids

1. Iedereen die iets zeker weet, moet je wan­trou­wen

De natuur is als voetbal: iedereen heeft er een mening over, maar bijna niemand weet waarover hij het heeft. Als ik naar mezelf kijk: ik wist mijn hele leven hoe een merel klonk, tot ik te maken kreeg met mensen die écht weten hoe een merel klinkt. Toen besefte ik dat ik jarenlang allerlei zwart­kop­pen, tuin­flui­ters en soms zelfs rood­borst­jes op een merel­hoop­je had gegooid. De natuur­gids­cur­sus leidde voort­du­rend tot nede­rig­heid: wat de ene lesgever ons leerde, stelde de volgende weer in vraag en wat wij zeker dachten te weten, lag negen van de tien keer toch een beetje anders.

2. Spoor­zoe­ken en vinden

Je kunt als natuur­gids niet alles weten en je kunt in een natuur­gids­cur­sus niet alles leren. Dat is frus­tre­rend, maar een fact of life waar je aan kunt wennen. Wat ik wel heb geleerd is om de omgeving te obser­ve­ren: wat zie je, hoor en ruik je? En wat mag je dan in deze tijd van het jaar ver­wach­ten aan planten en dieren? Een omgeving door­gron­den, is als spoor­zoe­ken: open plekken, jonge scheutjes, bloeiend kruid, bast‐ en blad­scha­de, druppels, pluisjes, zaadjes, eitjes, knaag­tand­jes en voet­af­druk­ken, alles telt mee. Het landschap, de bomen, de insecten en de vogels vertellen je iets over de plaats waar je bent, de geschie­de­nis, de bodem, het licht en het voedsel. Op die manier kun je onzicht­ba­re dieren en planten zichtbaar maken, je kunt raden wat er te vinden is, je kunt zoeken, en je kunt vinden.

3. Over waarde en weer­loos­heid

De natuur is kwetsbaar, zeker in Vlaan­de­ren. Natuur­ge­bie­den zijn klein, de invloed van wat ernaast ligt (landbouw, bij­voor­beeld, of ver­ste­de­lij­king) is gigan­tisch en hoewel er zo hier en daar iemand wakker lijkt te worden, is er over de gehele linie te weinig besef van de nood­si­tu­a­tie waarin de natuur verkeert. Een natuur­gids­cur­sus is heden ten dage vooral een ont­dek­kings­reis langs ver­schil­len­de belangen: natuur­be­scher­mers, land­bou­wers, jagers, pro­ject­ont­wik­ke­laars, recre­an­ten, weten­schap­pers, bewoners, tig ver­schil­len­de overheden en hun func­ti­o­na­ris­sen en, last but not least, dieren en planten. Na maan­den­lang input uit alle hoeken is alles ondui­de­lij­ker geworden, op één ding na: de natuur is kwetsbaar, zeker in Vlaan­de­ren. Weerloos misschien wel.

4. Vogelzang herkennen is als wijn­proe­ven

Als je vogel­ge­lui­den wilt herkennen moet je een concrete asso­ci­a­tie bedenken die voor jou werkt. Vergelijk het met wijn­proe­ven: de woorden ‘zoet’ of ‘zuur’ zullen je niet helpen een wijn de volgende keer te herkennen, maar ‘de smaak van een houten lepel’, of ‘de geur van koffie’ wel. Ooit gooide ik hoge ogen toen ik de geur van een wijn vergeleek met het rubberen anti‐plasmatje in baby­bed­jes. Bij vogels werkt het hetzelfde. Hoog, laag, snel, langzaam, met triller, zonder triller: het zal je allemaal nergens brengen, omdat vogels de akelige eigen­schap hebben nogal op elkaar te lijken in hun zang. Pas toen iemand het wekkertje in de zang van een win­ter­ko­nin­kje benoemde, en pas toen ik de fietspomp (zo’n ouder­wet­se) in de roep van de koolmees hoorde, kon ik ze onder­schei­den van hun gelijk­aar­dig klinkende zang­vrien­den. Let wel: je moet je bij de asso­ci­a­tie echt iets kunnen voor­stel­len. Een van mijn lesgevers vergeleek de rood­borst­rie­del met rollende oogbollen. De wan­de­lin­gen die volgden werden macaber, omdat ik me bij elk geluid afvroeg of het rollende oogbollen konden zijn. Later kwam iemand met een waterval en een gebroken parel­snoer op de proppen. Het gebroken parel­snoer blijkt de enige die me echt helpt om de roodborst te herkennen.

5. Zien

Je hebt wel eens van die momenten dat je denkt: had ik dit eerder geweten! Wat een boel vreugde had me dat opge­le­verd! Dat had ik dit jaar voort­du­rend. Al die mooie plekken die ik in mijn leven heb gezien, zonder echt te kijken, al die planten en dieren die ik had kunnen ‘beleven’ als ik had geweten dat ze er waren en als ik had geweten hoe bijzonder dat was. Tegen­woor­dig vermaak ik me op elke bushalte, op elk indu­strie­ter­rein, in elke tuin en in elk park optimaal. Simpelweg omdat ik nu pas écht kijk.

3 reacties

  • Esther

    Fijn om je blogs van de maand mei te kunnen bin­ge­le­zen. Ik ga zo zelf mijn roestige blog machine nieuw leven inblazen, ook met dank aan jouw comment.

  • maartje

    Wat een feest. Ik zal als altijd een zeer trouwe bezoeker zijn. En ik ga ook weer wat trouwer reacties ach­ter­la­ten op de reacties hier. Goede voor­ne­mens te over!

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.